Toàn quốc NHỮNG TRƯỜNG HỢP VÀ ĐIỀU KIỆN CẦN THỰC HIỆN THỰC NGHIỆM ĐIỀU TRA

Trong quá trình điều tra hình sự, việc xác định các tình tiết của vụ án không phải lúc nào cũng có thể dựa hoàn toàn vào tài liệu, chứng cứ hay lời khai ban đầu. Một số tình huống phức tạp hoặc mâu thuẫn giữa các lời khai đòi hỏi cơ quan điều tra phải áp dụng các biện pháp đặc biệt nhằm làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ việc. Trong đó, thực nghiệm điều tra (TNĐT) là một biện pháp tố tụng quan trọng, được quy định tại Khoản 1 Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cho phép cơ quan có thẩm quyền dựng lại hiện trường hoặc tái hiện hành vi nhằm kiểm chứng và xác minh các chứng cứ, tài liệu, cũng như các tình tiết còn nghi vấn. Việc tiến hành TNĐT không được thực hiện tùy tiện mà chỉ khi thực sự cần thiết để đảm bảo quá trình điều tra diễn ra khách quan, hiệu quả và tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật.

Thực nghiệm điều tra mang lại giá trị quan trọng trong việc kiểm tra và xác minh tính chính xác của các chứng cứ đã thu thập, từ đó củng cố hoặc bác bỏ các giả thuyết điều tra. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra các chứng cứ vững chắc, đáng tin cậy, phục vụ cho quá trình giải quyết vụ án một cách đúng đắn. Để TNĐT được tiến hành, cơ quan có thẩm quyền phải dựa trên hai yếu tố chủ chốt: thứ nhất là sự xuất hiện của các mâu thuẫn, điểm nghi vấn cần làm rõ; thứ hai là phải có đủ cơ sở tài liệu, chứng cứ ban đầu làm nền tảng để xây dựng hoạt động thực nghiệm.

Một trong những vai trò quan trọng nhất của TNĐT là làm sáng tỏ các mâu thuẫn, nghi vấn trong quá trình điều tra. Biện pháp này thường được áp dụng khi:

• Có sự mâu thuẫn trong lời khai: Lời khai giữa bị can, người bị hại hoặc nhân chứng không thống nhất, trái ngược nhau, đòi hỏi phải tái hiện tình huống để xác định thông tin nào phù hợp với thực tế.
• Lời khai chứa nhiều chi tiết nghi vấn: Những thông tin khó tin hoặc phi lý trong lời khai cần được kiểm tra thông qua dựng lại hiện trường và tái hiện hành vi.
• Cần kiểm tra khả năng thực hiện hành vi: Cơ quan điều tra phải xác định liệu một cá nhân có thể thực hiện một hành động cụ thể hay không, ví dụ như leo trèo, di chuyển trong khoảng thời gian nhất định hoặc sử dụng công cụ.
• Cần xác minh khả năng xảy ra một hiện tượng: TNĐT giúp kiểm chứng xem sự việc hoặc hiện tượng có thể diễn ra trong điều kiện cụ thể như mô tả hay không.

Toàn bộ quá trình TNĐT phải được tiến hành một cách tỉ mỉ, bao gồm đo đạc, chụp ảnh, quay phim, vẽ sơ đồ và ghi lại kết quả trong biên bản chi tiết nhằm đảm bảo giá trị chứng minh trước pháp luật.

Một nguyên tắc không thể bỏ qua là TNĐT phải dựa trên chứng cứ và tài liệu sẵn có. Hoạt động này không thể thực hiện một cách tùy tiện, mà cần được xây dựng từ nền tảng vững chắc là các chứng cứ đã thu thập: lời khai của người tham gia tố tụng, biên bản khám nghiệm hiện trường, kết luận giám định, vật chứng và các tài liệu liên quan khác. Cụ thể:

• Cơ sở pháp lý: TNĐT xuất phát từ các giả thuyết điều tra có căn cứ, dựa trên chứng cứ cụ thể nhằm đảm bảo tính hợp pháp và giá trị chứng minh.
• Mục đích: Nhằm kiểm tra, củng cố hoặc bác bỏ các giả thuyết đã xây dựng, giúp hướng đi của cuộc điều tra chính xác hơn.
• Tuân thủ quy định: Quá trình thực hiện phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự và thủ tục theo Khoản 1 Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
• Đảm bảo quyền con người và an toàn: Phải đặc biệt lưu ý không xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của người tham gia, đồng thời không làm ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự công cộng và an toàn xã hội.

Việc lập biên bản TNĐT, vẽ sơ đồ hiện trường và ghi nhận kết quả phải được thực hiện một cách minh bạch, khách quan, nhằm đảm bảo đây là nguồn chứng cứ đáng tin cậy, hỗ trợ cơ quan điều tra và các cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ án một cách chính xác, khách quan và hợp pháp. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.