Sai lầm khi định hướng nghề

Định hướng nghề: Những sai lầm thường gặp và cách tránh để không lạc đường quá sớm

Không ít người chỉ sau một năm đại học đã thở dài: “Giá như mình chọn ngành khác”. Có người học cho xong rồi ra trường làm trái ngành, có người chuyển hướng muộn và mất thêm vài năm để làm lại từ đầu.

Điểm chung của họ không phải vì kém năng lực, mà vì định hướng nghề chưa đúng ngay từ đầu.

Bài viết này chia sẻ ngắn gọn những sai lầm phổ biến khi định hướng nghề mà rất nhiều học sinh, sinh viên từng mắc phải, kèm theo cách tránh thực tế để bạn không phải trả giá bằng thời gian, tiền bạc và cả động lực.

Vì sao định hướng nghề sai lại phổ biến?

Định hướng nghề là một quyết định lớn, nhưng lại thường được đưa ra trong giai đoạn chúng ta chưa hiểu rõ bản thân, chưa hiểu rõ nghề, và chịu nhiều tác động từ gia đình, bạn bè, mạng xã hội.

Thực tế cho thấy, tỷ lệ sinh viên muốn đổi ngành hoặc làm việc trái ngành sau tốt nghiệp không hề thấp. Điều này phản ánh một vấn đề rõ ràng: chọn nghề theo cảm tính hoặc theo số đông rất dễ dẫn đến sai lầm.

5 sai lầm thường gặp khi định hướng nghề

1. Chọn nghề theo “ngành hot, lương cao”

IT, marketing, kinh tế số, AI… luôn được nhắc đến như những ngành “dễ xin việc, thu nhập tốt”. Nhiều bạn chọn ngành chỉ vì nghe nói đang hot, mà chưa từng tự hỏi: “Mình có hợp với nó không?”.

Hệ quả là khi học mới thấy quá nặng, quá khô, hoặc không phù hợp tư duy, dẫn đến chán nản, học đối phó, thậm chí bỏ ngang.

Cách tránh:
Đừng chỉ nhìn xu hướng hiện tại. Hãy cân nhắc khả năng theo đuổi ngành đó trong 5–10 năm, dựa trên năng lực, tính cách và mức độ yêu thích thật s

2. Chọn nghề theo ý gia đình hoặc bạn bè

Rất nhiều người chọn ngành vì “bố mẹ bảo ngành này ổn định” hoặc “bạn thân học ngành đó cho vui”. Việc nghe lời khuyên không sai, nhưng chọn nghề chỉ để làm hài lòng người khác lại là con đường dễ dẫn đến mệt mỏi.

Khi không có động lực nội tại, việc học và làm lâu dài sẽ trở thành áp lực hơn là sự phát triển.

Cách tránh:
Lắng nghe ý kiến xung quanh, nhưng hãy nhớ: người sống với nghề cả đời là bạn, không phải gia đình hay bạn bè.

3. Chọn nghề theo cảm xúc nhất thời

Một bộ phim truyền cảm hứng, một nhân vật thành công trên mạng xã hội, hay chỉ đơn giản là thích một môn học… đôi khi cũng đủ khiến nhiều người quyết định chọn ngành.

Vấn đề là cảm xúc nhất thời không phản ánh đúng bản chất công việc lâu dài. Nhiều ngành nhìn thì hào nhoáng, nhưng thực tế lại áp lực, khô khan hoặc không phù hợp tính cách.

Cách tránh:
Tìm hiểu kỹ công việc thực tế: học gì, làm gì mỗi ngày, môi trường ra sao. Nếu có thể, hãy thử thực tập, làm part-time hoặc tham gia workshop để kiểm chứng.

4. Không đánh giá đúng bản thân

Đây là sai lầm gốc rễ của rất nhiều quyết định sai. Nhiều bạn chọn ngành khi chưa từng nghiêm túc đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, giá trị cá nhân và tính cách của mình.

Học một ngành không phù hợp sẽ khiến bạn luôn cảm thấy đuối sức, stress và mất tự tin, dù ngành đó “nghe có vẻ tốt”.

Cách tránh:
Dành thời gian hiểu mình: làm các bài test như MBTI, Holland Code, tự liệt kê kỹ năng, sở trường và điều bạn mong muốn ở một nghề nghiệp.

5. Bỏ qua xu hướng thị trường lao độn

Có người chọn ngành chỉ vì đam mê, nhưng lại không hề xem xã hội có cần không. Kết quả là sau khi tốt nghiệp, cơ hội việc làm ít, thu nhập thấp hoặc phải học thêm ngành khác.

Cách tránh:
Định hướng nghề đúng cần cân bằng giữa sở thích – năng lực – nhu cầu thị trường. Thiếu một trong ba yếu tố này đều tiềm ẩn rủi ro.

3 nguyên tắc giúp định hướng nghề hiệu quả hơn

1. Hiểu mình trước, hiểu nghề sau
Đừng chọn ngành vì tên nghe hay. Hãy hiểu rõ mình phù hợp môi trường nào, kiểu công việc nào, rồi mới tìm ngành tương ứng.

2. Kết hợp dữ liệu và trải nghiệm
Đọc báo cáo thị trường lao động, nhưng cũng cần trải nghiệm thực tế: hỏi người trong nghề, tham gia hoạt động chuyên môn, thử việc sớm.

3. Luôn cập nhật và sẵn sàng điều chỉnh
Nghề nghiệp không phải quyết định bất biến. Thị trường thay đổi, bản thân cũng thay đổi – linh hoạt là lợi thế, không phải thất bại.

Một số công cụ hỗ trợ định hướng nghề

• Bài test online: MBTI, Holland Code, Career Values Test
• Website hướng nghiệp: TopCV, CareerBuilder, các blog hướng nghiệp uy tín
• Mentor: thầy cô, anh chị đi trước, người đang làm trong ngành bạn quan tâm
• Sách: Đúng Việc, 7 Thói Quen Hiệu Quả

Những công cụ này không cho bạn câu trả lời tuyệt đối, nhưng giúp bạn giảm rủi ro chọn sai.